Uganda Halk Savunma Kuvvetleri (UPDF), Türkiye ile yürütülen tüm savunma ve askeri iş birliğini derhal yürürlükte olmak üzere askıya aldığını duyurdu. Kararın, iki ülke arasındaki çözülmemiş savunma meseleleri giderilene kadar geçerli olacağı belirtildi; açıklamada hangi anlaşmaların veya programların etkilendiğine dair detay verilmedi.
UPDF Sözcüsü ve Savunma Bakanlığı Savunma Kamu Bilgilendirme Direktör Vekili Albay Chris Magezi tarafından yapılan bildirimde kararın gerekçelerinin ayrıntılı şekilde açıklanmadığı, sadece tedbirin yürürlüğe konulduğu vurgulandı.
Kampala’daki Türkiye Büyükelçiliği önünde düzenlenen protesto, askeri ilişkilerin askıya alınması kararının hemen öncesine denk geldi. Gösteride yüzlerce kişi, Türkiye’de yaşayan Ugandalı siyasi yorumcu Fred Lumbuye‘nin Uganda’ya iade edilmesini talep etti. Protesto PLU (Uganda Vatanseverler Birliği) öncülüğünde gerçekleşti; PLU Genel Sekreteri Fadil Twalla, amaçlarının Türkiye’yi hedef almak değil, Lumbuye konusunda Ankara’nın tutumuna dikkat çekmek olduğunu söyledi.
Lumbuye, sosyal medyadaki eleştirileri nedeniyle Uganda makamlarınca hükümet karşıtı propaganda ve siber suç iddialarıyla ilişkilendiriliyor. Ancak bu iddiaların ayrıntıları ve Lumbuye’nin Türkiye’deki hukuki statüsü kamuya açık kaynaklarda netleşmiş değil; Lumbuye ise protestoya ilişkin kamuoyunda doğrudan bir beyan yapmadı.
Gerilimi tırmandıran önemli aktörlerden biri, Devlet Başkanı Yoweri Museveni‘nin oğlu ve Genelkurmay Başkanı General Muhoozi Kainerugaba oldu. Kainerugaba, Türkiye ile bağları kopardığını açıklayıp, Türk vatandaşlarına Uganda’yı terk etmeleri çağrısında bulundu ve 18 Eylül’de büyük bir protestonun düzenleneceğini duyurdu.
Kainerugaba’nın Türkiye’ye yönelik eleştirileri yalnızca Lumbuye üzerinden sınırlı kalmadı; Uganda’nın Somali’deki askeri rolü ile Türkiye’nin bölgedeki etkisi de gerilim unsurları arasında yer aldı. Nisan ayında Kainerugaba, Somali’deki faaliyetler nedeniyle Türkiye’den 1 milyar dolar talep etmiş ve taleplerinin karşılanmaması halinde diplomatik ilişkilerin kesilebileceğine ilişkin söylemlerde bulunmuştu.
18 Eylül’deki protestonun ardından Türkiye’nin Kampala Büyükelçiliği o gün hizmet vermediğini duyurması ve 19 Eylül’de UPDF’nin askeri iş birliğini askıya alma kararıyla birlikte, iki ülke arasındaki gerilim resmi bir nitelik kazandı. Bu gelişme, askeri eğitim, savunma sanayisi ve ekipman alanlarındaki iş birliklerinin geleceğini belirsiz bıraktı.
Not: Kararın uygulama detayları ve iki taraf arasındaki müzakerelerin seyri hakkında resmi ek bilgiler paylaşılmadığı için durum dinamik ve belirsizliğini koruyor.
