ABD’de yapılan seçimlerin ardından Başkan Donald Trump, belirgin bir yenilgi aldı. Bu durum, Amerikan siyasi sahnesinde ‘topal ördek’ kavramının tekrar gündeme gelmesine yol açtı. Görev süresi sona eren, fakat henüz yerine geçecek olan liderin devralmadığı dönemlerde yaşanan siyasi güçsüzlük, artık Trump ile ilişkilendirilmekte. Bu kavramın tarihi kökenine bakıldığında ise, 18. yüzyılda Londra Borsası’nda kullanılmaya başladığı görülmektedir. Fakat benzer çağrışımlara sahip kavramlar antik çağlara kadar uzanmaktadır.
ANTİK ÇAĞDA SAKATLIK
Antik metinlerde ‘topal ördek’ terimine rastlanmamakla birlikte, güç kaybı ve aksaklık gibi kavramlar bu süreçte önemli bir yer tutmaktaydı. Antik dünyada cehalet ve zulümden beslenen anlayışlar, pek çok alanda mevcuttu. ‘Engellilik Tarihi ve Antik Dünya’ adı altında yapılan araştırmalar, antik insanın doğanın çeşitliliğini anlamakta zorluk çektiğini ve bu nedenledir ki hurafeye yöneldiğini göstermektedir. Engelli bireylere karşı yaklaşım, cehalet ve zalimlikle doluydu.
Pagan mitolojisinde fiziksel kusurlar, güçten düşme ile ilişkilendirilmişti. Vücuttaki herhangi bir eksiklik, o bireyin tanrılar tarafından lanetlendiği anlamına gelmekteydi.
AŞAĞILANAN ‘ENGELLİ TANRI’ HEPHAİSTOS
Birçok antik tanrının ‘engelli’ olarak tasvir edilmesi, pagan inançlarının tutarsızlığını yansıtmaktadır. Antik Yunan’da, Zeus’un demirciler tanrısı Hephaistos, Olympos dağından düşerek topal kalmıştı. Bu süreçte, Yunan mitolojisinde Hephaistos, dışlanan bir figür haline gelmişti. Yunan tragedyalarında kudretli kralların tahttan düşmeleri genellikle engelli figürler üzerinden anlatılıyordu. Komedi yazarları ise engelli karakterleri, durumu alay konusu yaparak betimlemekteydiler.
ENGELLİ BEBEKLERİ KATLEDEN ANTİK ÇAĞ İNSANI
Pagan toplumlarının engellilere olan yaklaşımı son derece zalimceydi. Yeni doğan bebeklerin en ufak bir kusurunda, bu bebeklerin toplumdan dışlandığı görülmekteydi. Yunan, Sparta ve Roma toplumlarında, bebekler incelendikten sonra en küçük bir kusurda bile uçurumdan atılmakta idi. Roma’da bu uygulama yasal bir hale gelerek ‘On İki Levha Kanunları’na dahil edilmişti. Bu anlayışa göre, fiziksel kusurlar olarak görülen durumlar, bireylerin ruhsal olarak kötü olduğunu simgeliyordu. Ayrıca, Mezopotamya, Eski Mısır, Pers, Hindistan ve Çin gibi toplumlarda da benzer inançlar mevcuttu.
‘TOPAL ÖRDEK’ LONDRA BORSASI’NDAN ATLANTİK ÖTESİNE GEÇTİ
Antik çağdaki bedensel farklılıklar ile modern zamanların buluşması, borsa ve siyaset alanlarında meydana geldi. 18. yüzyılda Londra Menkul Kıymetler Borsası’nda ‘topal ördek’ terimi, borcunu ödeyemeyen spekülatörleri tanımlamak için kullanılmaya başlandı. 1800’lü yılların ikinci yarısından itibaren ise bu terim, seçimleri kaybetmiş politikacıları tanımlamak için de kullanılmaya başlandı. Bu tabir, o kadar yaygın hale geldi ki, 1933 yılında ABD Anayasası’na eklenen bir değişiklik ile resmi adı ‘Topal Ördek Değişikliği’ olarak belirlendi.
NEDEN TOPAL ÖRDEK?
Bir ördeğin bacağının aksaması, suya dalmasına veya uçmasına engel teşkil etmez; ancak bu metafor, doğal savunmasızlığı simgeler. Avcılar geldiğinde, yaralı olan ördek arkada kalır ve hedef haline gelir. Siyasette bu durum, seçim kaybı yaşayan bir politikacının, destekçilerinin ilgisini kaybetmesiyle sonuçlanır; dolayısıyla tek başına ve savunmasız bir duruma düşer.
