Bekçilere üst arama yetkisi geri geldi!

Çarşı ve Mahalle Bekçilerinin yetkileri, devriye yöntemleri ve çalışma koşullarını yeniden düzenleyen yönetmelik değişikliği, Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Kamuoyunda uzun süredir tartışılan “bekçilerin üst arama yetkisi” konusu, yayımlanan Çarşı ve Mahalle Bekçilerinin Çalışma ve Usul Esasları ile Kıyafetlerine Dair Yönetmelik ile netlik kazandı. Yeni düzenlemeye göre bekçiler, belirli sınırlar çerçevesinde üst araması (yoklama) yapabilecek, devriye sırasında düdük çalacak ve gerekli durumlarda gündüz saatlerinde de görevlendirilebilecek.

BEKÇİLERİN ÜST ARAMA YETKİSİ SÜRECİ NASIL GELİŞTİ?

Bekçilerin üst arama yetkisine dair hukuki süreç son yıllarda çeşitli değişikliklere sahne olmuştu:

• Haziran 2020: Bekçilere ilk olarak 7245 sayılı kanun ile “durdurma, kimlik sorma ve el ile dıştan kontrol” yetkisi verildi.

• Haziran 2023: Anayasa Mahkemesi (AYM), sınırların belirsizliği ve temel hakların ihlali gerekçesiyle bu yasa maddesini iptal etti. Kararın yürürlüğe girmesi için 9 aylık bir süre tanındı ve iptal kararı fiilen Mart 2024’te devreye girdi.

• Kasım 2024: TBMM’de kabul edilen iç güvenlik torba yasası ile AYM’nin iptal kararı sonrası oluşan yasal boşluk dolduruldu ve bekçilere “el ile dıştan kontrol” yetkisi kanunla yeniden tanımlanarak verildi.

Bugün Resmi Gazete’de yayımlanan güncel yönetmelik ise, Kasım 2024’te kanunlaşan bu yetkinin sahadaki uygulama usullerini kesin olarak belirlemiş oldu.

BEKÇİLER ÜST VE ARAÇ ARAMASI YAPABİLECEK Mİ? “YOKLAMA” VE “ARAMA” FARKI

Yeni yönetmelikte vatandaşların haklarını korumak amacıyla “yoklama” ile “arama” arasında kesin bir çizgi çekildi. Yönetmelikte bekçilerin arama yetkisi şu şekilde tanımlandı:

• El ile dıştan kontrol (Yoklama): Bekçiler, durdurulan kişi üzerinde veya aracında silah ya da başkalarının yaşamını tehlikeye sokabilecek bir eşya bulunduğuna dair yeterli şüphe olması halinde, el ile dıştan kontrol yapabilecek.

• Araç kontrolü: Araçların sadece dışarıdan bakıldığında içerisi görünen bölümleri kontrol edilebilecek.

• Detaylı arama yasağı: Yönetmelikte açıkça “Bu amaçla üst ve araç araması yapılamaz.” hükmü yer aldı. Bu maddeye göre bekçiler; kişilerin ceplerini boşaltmasını isteyemeyecek, çanta içlerini karıştıramayacak veya araç bagajlarında detaylı arama işlemi gerçekleştiremeyecek.

• Sokaklarda yeniden düdük sesi duyulacak: Devriye Kuralları Değişti

Yönetmelikte bekçilerin sokaklardaki devriye biçimleri de detaylı bir şekilde tarif edildi. Geçmiş yıllarda olduğu gibi bekçiler yeniden düdük kullanarak görev yapacak. Yönetmeliğe göre belirlenen devriye kuralları şunlar:

• Düdük kullanımı: Zaman zaman suç işlenmesini önlemek maksadıyla tek düdük çalınacak.

• Yürüyüş ve kontrol biçimi: Görev esnasında yürüyüş ağır adımlarla yapılacak. Dönemeçlerde ve köşe başlarında durularak etraf gözetilecek. Yürüyüşlerde ani dönüşler yapılarak gözetlenip gözetlenmedikleri veya izlenip izlenmedikleri kontrol edilecek.

• İkili görev sistemi: Bekçiler devriyeye 2 kişi olarak çıkacak ve hiyerarşik düzene göre kıdemli bekçi her zaman sağ tarafta yürüyecek.

MESAİ SAATLERİ UZAYABİLECEK, GÜNDÜZ DE GÖREV YAPABİLECEKLER

Bekçilerin standart çalışma saatleri “gün batımı ve gün doğumu arası” (gece mesaisi) olarak belirlenmiş olsa da, yeni düzenleme ile bu duruma istisnalar getirildi.

Yönetmelikte yer alan maddeye göre; olağanüstü hâl, terör, toplumsal olaylar, doğal afet, salgın hastalık, mevsim koşulları ve kamu düzenini etkileyen zorunluluk hallerinin ortaya çıkması durumunda, İçişleri Bakanının onayı ile bekçiler gece mesaisi dışında (gündüz saatlerinde) da çalıştırılabilecek.

BAKAN ÇİFTÇİ’NİN GÜNDÜZ MESAİSİ AÇIKLAMASI

İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, yönetmelik öncesi 29 Mart 2026 tarihinde yaptığı açıklamada bu değişikliğin sinyallerini vermişti. Çiftçi açıklamasında, “Ülkemiz genelinde görev yapan bekçilerin yalnızca gece saatlerinde görev yapmaları yerine, Valilik emir ve yönetimi altında ihtiyaç duyulan alanlarda da görevlendirilmelerine imkan sağlayacak bir düzenleme öngörüyoruz. Çarşı ve Mahalle Bekçilerimiz, illerde alınacak inisiyatif ile belirlenecek noktalarda nöbet görevi üstlenebilecekler.” ifadelerini kullanmıştı.