ABD (Amerika Birleşik Devletleri) ve İsrail’in İran’a yönelik hava saldırılarıyla sarsılan Orta Doğu, küresel tarım sektörünü de yanına çekti.
Büyük bir yerli üretim kapasitesine sahip olmasına rağmen gübrede dışa bağımlı olan ekonomilerde panik hakim.
FİYATLARDA DURDURULAMAYAN TIRMANIŞ
İthalat merkezlerinde tonu 516 dolar olan gübre fiyatları, çatışmaların etkisiyle kısa sürede 683 dolara kadar tırmandı. Analistler, sevkiyat rotalarının tıkanması nedeniyle fiyatların bahar ekim sezonunda daha da agresifleşebileceği uyarısını yapıyor.
DEV TESİSLERDE ÜRETİM DURDU: DOĞALGAZ KESİLDİ
Bölgedeki enerji tesislerine yönelik saldırılar, gübre üretimini doğrudan vurdu. Dünyanın en büyük üre üretim merkezlerinden biri olan Qatar Energy (Katar Enerji), tesislerini kapatmak zorunda kaldı. Sıvılaştırılmış Doğalgaz (LNG – Liquid Natural Gas) hatlarına yapılan saldırılar sonucu doğalgaz akışı kesilince, gübre üretimi için gereken hammadde de ortadan kalktı. Uzmanlar, küresel gübre arzının çok önemli bir kısmının bu kesintilerle kaybedildiğini belirtiyor.
ÇİFTÇİ EKİM PLANINDAN VAZGEÇİYOR
Artan maliyetler karşısında çaresiz kalan milyonlarca üretici, üretim tercihlerini değiştirmek zorunda kalabilir. Eski ABD Tarım Bakanlığı başekonomisti Seth Meyer’e göre; yüksek miktarda azotlu gübre gerektiren mısır gibi temel ürünlerin ekimi azalabilir.
Bu durum, küresel gıda stoklarında daralmaya ve temel gıda maddelerinde kıtlık endişesini ortaya çıkardı.
StoneX analisti Josh Linville ise durumu tek bir cümleyle özetliyor: “Yılın hiçbir dönemi bundan daha kötü bir zaman olamazdı.”
HİNDİSTAN’DA KRİZ, ÇİN’DE KISITLAMA
Dünyanın en büyük gübre tüketicilerinden Hindistan da krizin merkezinde. Üre ve fosfat ihtiyacının yüzde 40’ından fazlasını Orta Doğu’dan karşılayan ülkede, Katar’dan gelen LNG tedarikinin düşmesiyle üç büyük tesis üretimini kıstı. Zaten baskı altında olan piyasa; Çin’in ihracat kısıtlamaları ve Avrupa’daki Rus gazı kaybıyla daha da sıkışmış durumda.
“2022 KABUSU GERİ DÖNEBİLİR”
Morningstar analisti Seth Goldstein, piyasanın henüz uzun süreli bir savaşı fiyatlamadığını savundu. Goldstein’a göre, arz şoku birkaç haftadan fazla sürerse:
Azot fiyatları iki katına çıkabilir.
Fosfat fiyatları yüzde 50 oranında yükselebilir.
Bu senaryo gerçekleşirse, gübre fiyatları Rusya-Ukrayna savaşının başladığı 2022 yılındaki tarihi zirvelerini yeniden görecek.
