Türkiye’de son yıllarda yaz sıcaklıkları ve aşırı sıcak olaylarının sıklığı belirgin şekilde yükseldi. 1950–2025 dönemini kapsayan analiz, 2023 ve 2025 yazlarının son 75 yılın en şiddetli sıcak hava dalgalarına denk geldiğini gösteriyor. Çalışmada günlük maksimum sıcaklıklara dayanan Sıcak Hava Dalgası Büyüklük İndeksi (HWMId) kullanıldı.
Veriler yıllık en yüksek HWMId değerleri ile yıllık toplam HWMId değerlerinin zamansal ve mekansal değişimini ortaya koydu. Genel eğilim, ülke çapında sıcak hava dalgalarının büyüklüğünde güçlü bir artış yönünde.
1970–1990 arasındaki ortalama yaz sıcaklıkları 22–23 °C civarında seyrederken, 2000’lerden itibaren hızlanan ısınma ile bu ortalamalar 24–25 °C’ye çıktı. 2024’te ortalama yaz sıcaklığı 26,1 °C ile tarihsel bir rekor kırdı. Ortalama sıcaklıklardaki yükselişin yanı sıra aşırı sıcakların şiddetinde de belirgin değişimler kaydedildi.
Referans dönem (1980–2009) için hesaplanan tekil sıcak hava dalgası ortalama HWMId değeri 1,29; yıllık toplam ortalama ise 1,68 olarak bulundu. 2000 öncesinde yıllık toplam değerler çoğunlukla 1,6’nın altındayken, 2010 sonrası dönemde sıcak hava dalgalarının şiddetinde net bir rejim değişimi gözlendi ve yıllık toplam HWMId ortalamaları referans dönemin yaklaşık üç katına yükseldi.
2023 ve 2025 yazları özellikle öne çıktı: 2023’te yaz dönemi HWMId’nin yıllık alansal ortalaması referans döneme göre 7 kattan fazla artarken, 2025’te aynı oran yaklaşık 11 kat seviyelerine ulaştı. 2024 yazında ise tekil sıcak hava dalgası büyüklüğünde yaklaşık %95, yıllık toplamda %150 oranında artış kaydedildi.
Sıcak hava dalgalarının oluşumu tek bir faktöre bağlanmıyor; atmosferik blokajlar, sıcak hava taşınımı, yüksek deniz yüzeyi sıcaklıkları, kuraklık ve toprak nemi gibi yerel ve geniş ölçekli süreçlerin birlikte etkisiyle karmaşık ve doğrusal olmayan bir biçimde gelişiyor. Bu nedenle sıcak mevsimdeki yüksek ortalama değerlere rağmen en şiddetli dalgalar her zaman aynı dönemde ortaya çıkmayabiliyor.
Araştırma, Türkiye ve Doğu Akdeniz bölgesinde iklim rejiminde temel bir değişim işareti olduğunu vurguluyor. Buna göre aşırı sıcakların daha doğru tahmin edilebilmesi için erken uyarı ve model kapasitesinin artırılması; ayrıca uyum stratejilerinin güçlendirilmesi gerekiyor.
Başka bir çalışmanın projeksiyonlarına göre, 1976–2005 döneminde yılda ortalama 3–5 gün civarında olan sıcak hava dalgası etkili gün sayısı, Birleşmiş Milletler İklim Paneli’nin daha kötümser senaryosu altında 2021–2050 döneminde bazı büyükşehirlerde 16–23 güne; 2051–2080 döneminde ise 38–53 güne kadar çıkabilir. Bu beklentiler yerel yönetimler ve planlama mercileri için ciddi uyum gereksinimleri anlamına geliyor.
