Suudi Arabistan’ın devlet petrol şirketi Saudi Aramco, Ağustos teslimatlarına yönelik Asya pazar fiyatlarında keskin bir indirim açıkladı. Bu adım, İran savaşı sonrası kaybedilen pazar payını geri almak ve sevkiyatları artırmak amacıyla atılan stratejik bir hamle olarak değerlendiriliyor.
Resmi satış fiyatlarındaki rekor düşüşün bile pazar payını tamamen geri getiremeyebileceği yorumları yapılıyor; zira Ortadoğulu rakipler ile Afrika ve Amerika kaynaklı ham petrol hâlâ alıcılar için daha cazip kalabiliyor.
Aramco, başlıca ürünü Arab Light için Ağustos resmi satış fiyatını Umman/Dubai referans sepetine göre varil başına 1,50 dolar iskonto ile belirledi. Temmuzdan bu yana varil başına 11 doları bulan bu düşüş, 2003’ten bu yana kaydedilen en büyük aylık indirim olarak öne çıktı.
Bu kararın ardından fiyatlar, küresel talepteki çöküşe ve arz fazlasına bağlı benzer baskıların yaşandığı Haziran 2020 seviyelerine doğru geriledi. Reuters analizleri, piyasaların yeniden arz fazlası beklentisine kaymasının 2020 yılını anımsattığını belirtiyor.
Birçok piyasa katılımcısı, ABD ile İran arasındaki çatışmanın sona erdiği varsayımına göre pozisyon alıyor. Ancak Washington ve Tahran arasındaki 60 günlük ateşkesin kalıcı bir anlaşmaya dönüşmemiş olması bu beklentiyi risk altında bırakıyor. Buna karşılık Suudi Arabistan ve diğer Ortadoğulu üreticiler, Hürmüz Boğazı açık kalsa bile bölgesel kontrole rağmen tanker geçişlerinin sürmesi ihtimaline göre planlama yapıyor.
Aramco satışlarının yaklaşık %80’ini Asya’ya gerçekleştiriyor; bu nedenle yapılan indirim, Asya pazarındaki payı koruma amaçlı bir hamle olarak görülüyor. Kpler verilerine göre Suudi ihracatı Haziran’da günlük 4,53 milyon varile yükseldi; ancak bu seviye hâlen savaş öncesi üç aylık ortalama olan günlük 6,55 milyon varilin yaklaşık 2 milyon varil altında.
Çin, dünyanın en büyük petrol ithalatçısı olarak Aramco için kritik bir pazar. Ancak bölgeye yönelik sevkiyatlarda Temmuz için tahmini günlük 705 bin varil düzeyi, Haziran’daki 626.300 varillik rekor düşükten biraz yükselmiş olsa da önceki ortalamaların çok altında kaldı. Bu durum, Hürmüz Boğazı’ndaki lojistik aksaklıklar ve Aramco fiyatlarındaki yükselişlerin etkisiyle açıklanıyor.
Aramco, bazı sevkiyatlarını Yanbu Limanı üzerinden gerçekleştirerek Asya’ya ulaşmayı sürdürdü; fakat bu rota rafineriler için yüksek maliyet oluşturdu. Mayıs teslimatlarında Arab Light için Umman/Dubai primi varil başına 19,50 dolara kadar çıktı.
Diğer Ortadoğulu üreticiler—Kuveyt, Irak ve BAE gibi—daha agresif iskontolar sunuyor. Özellikle BAE, OPEC’ten ayrıldıktan sonra varil başına birkaç dolara varan indirimler uygulayarak alıcıların tercihlerini etkiliyor. ADNOC ise üretim kapasitesini gelecek yıla dek günlük 5 milyon varile çıkarma hedefini duyurdu; bu, savaş öncesi üç aylık ihracat ortalamasının üstüne çıkma potansiyeli anlamına geliyor.
Aramco’nun Ağustos indirimi, Çin’deki devlet rafinerilerini tekrar alıma döndürebilir; fakat bu dönüşün garanti olmadığı vurgulanıyor. Piyasalarda belirleyici olacak faktörler arasında Hürmüz Boğazı’nın durumu, Washington–Tahran ilişkilerindeki seyrin kalıcılığı ve diğer üreticilerin rekabetçi iskontoları yer alıyor. Tüm bu unsurlar küresel arz-talep dengesini ve dolayısıyla fiyatları belirlemeye devam edecek.
