İrlandalı iş insanı ve Ryanair’in Yönetim Kurulu Başbakanı olarak görülen Michael O’Leary, CNBC röportajında havacılık sektörünün Orta Doğu kaynaklı siyasi riskler ve yükselen maliyetler nedeniyle baskı altında olduğunu belirtti. Uçak yakıtı Jet A-1’in varil fiyatının 80 dolardan 150 doların üzerine çıkması, güçlenen maliyet baskısını ve yakın dönemdeki kırılgan tabloyu işaret ediyor. O’Leary, fiyatlar temmuz ile eylül arasında da bu seviyelerde kalırsa Avrupa havayolu şirketlerinin operasyonlarını yeniden gözden geçireceğini söyledi. Ryanair’in yakıt ihtiyacının yaklaşık yüzde 80’ini sabitlemiş olmasının, şirketi bir adım öne taşıdığına vurgu yaptı; ancak rakiplerinin zayıf sabitleme politikaları nedeniyle finansal olarak güçlenmesini engelleyebilecek bir baskı doğacağını öne sürdü.
Haziran için öngörülen yakıt krizinin artık tedarikçilerden gelen bilgiler doğrultusunda azaldığına dair umutlar vardı. O’Leary, tedarikçilerle yaptığı görüşmelere dayanarak Haziran sonuna kadar bir kesinti beklemediğini belirtti. Hürmüz Boğazı’nın en kısa sürede trafiğe açılması gerektiğini ve özellikle Kuveyt petrolüne bağımlı Avrupa pazarlarında risklerin hafiflemesiyle birlikte durumun hassasiyetini koruduğunu ifade etti.
HÜRMÜZ BOĞAZI’NDAKİ BLOKAJ MALİYETLERİ KATLADIİkinci sahada, Şubat ayı sonlarında başlayan çatışmalar ve Hürmüz Boğazı’nın kapatılması, Avrupa enerji piyasalarını ve havacılık sektörünü derinden etkiledi. Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) verileri jet yakıtı fiyatlarının rekor kıran bir hızlı yükseliş yaşadığını gösteriyor. 27 Şubat’ta varil başına 99,4 dolardan başlayan küresel düzeydeki fiyatlar, savaşın bir ay sonrasında yaklaşık %110 artışla 209 dolara ulaştı. Kuzeybatı Avrupa’daki navlun ve sigorta dahil fiyatlar ise 216,9 dolar ile zirve yaptı; Nisan başında 179,46 dolar seviyesine gerilmesine rağmen kriz öncesi seviyelerin üstünde seyrediyor.
İşin merkezinde Hürmüz Boğazı’ndaki blokaj bulunuyor: günlük 15 milyon varil ham petrol ve 5 milyon varil petrol ürünü sevkiyatında kesintiler, havacılık için ciddi arz ve maliyet baskısı doğurdu. Avrupa Birliği (AB) bu süreçte enerji maliyetlerinde artışın etkisini azaltmak için gerekli adımları atıyor; AB Komisyonu AccelerateEU planını hayata geçireceğini duyurdu. Bu plan, havalimanları ile havayolları arasında koordinasyonu artırmayı, petrol stoklarını ve yakıt arzını güvence altına almayı hedefliyor. Ayrıca AB genelinde yakıt tüketimini izlemek için yeni bir Yakıt Gözlemevi kurulması ve stratejik tedbirlerin koordine edilmesi öngörülüyor.
Enerji maliyetlerindeki artışın havayolu şirketlerine etkisi sürüyor— Lufthansa, kısa mesafeli uçuşları kapasite tasarrufu amacıyla devre dışı bırakırken EasyJet ek yakıt faturaları nedeniyle gelir kaybı ve zarar öngörülerini güncelledi. SAS ve KLM de maliyet baskısı yüzünden uçuş sayılarında azaltım kararı aldı. Öte yandan Air France-KLM, uzun mesafeli uçuşlarda yolcu başına ek 100 avroluk yakıt harcı uygulamasına geçti. Bu gelişmeler, Avrupa’daki havacılık pazarında rekabetçi baskıyı artırıyor.
AB’nin Stratejisi: AccelerateEUAB Komisyonu, enerji güvenliğini güçlendirmek amacıyla daha sıkı koordinasyon ve daha hızlı müdahale kapasitesi oluşturmayı amaçlayan AccelerateEU programını açığa çıkarıyor. Plan, yakıt arzında kırılmaları önlemek ve arz güvenliğini sağlamak için rafinerileri, stokları ve ulusal acil durum kapasitelerini merkeze alıyor. Üye ülkeler arasındaki işbirliği artıyor ve Yakıt Gözlemevi ile toplam yakıt yönetimi merkezi kurulmasıyla kriz anlarında hızlı ve adil dağılım hedefleniyor. Uzmanlar bu yaklaşımın jet yakıtı fiyatlarını doğrudan düşürmekten ziyade arz zincirinde kopmaları engellemeye odaklandığını ifade ediyor.
