İtalya’nın Sicilya Adası’nda bulunan Etna Yanardağı, 500 bin yıldan daha eski olmasına karşın hala son derece faal. Yaklaşık 3 bin 400 metre yüksekliğindeki volkan, Avrupa’nın en sık patlayan yanardağı olarak biliniyor.
Ancak Etna’yı farklı kılan sırf aktivitesi değil. Yanardağ, birçok volkandan farklı olarak alkali lav püskürtüyor ve bunu beklenenden çok daha sık yapıyor.
BİLİM DÜNYASINI ŞAŞIRTAN ÖZELLİK
Etna’nın bu kadar sık ve bol ölçüde alkali lav üretmesi, uzun yıllardır bilim insanları için bir gizem oldu. Zira bu tıp lavların oluşumu olağanda uzun vakit alıyor.
Yeni bir araştırma ise Etna’nın, son yıllara kadar bilinmeyen az bir magma sistemiyle beslendiğini ortaya koydu. Bu düzenek ekseriyetle küçük denizaltı yanardağlarında görülürken, Etna üzere büyük bir volkanda bulunması dikkat çekiyor.
KLASİK TEORİLERE UYMUYOR
Yanardağlar çoklukla üç ana sistem ile oluşuyor:
Etna ise teknik olarak bir dalma-batma zonu üzerinde yer almasına karşın, lavlarının kimyasal yapısı sıcak nokta yanardağlarına benziyor. Üstelik bölgede bilinen bir sıcak nokta da bulunmuyor.
500 BİN YILLIK SABİT KİMYA
Araştırmacılar, Etna’dan aldıkları örneklerle son 500 bin yıldaki lavların kimyasal yapısını inceledi. Sonuçlar, tektonik değişimlere karşın lav bileşiminin şaşırtan derecede sabit kaldığını gösterdi.
Bu durum, Etna’nın klasik yanardağlardan farklı çalıştığını ortaya koyuyor. Zira birden fazla yanardağ yeni oluşan magmayla patlarken, Etna derinlerde hapsolmuş eski magmayı yüzeye taşıyor.
80 KİLOMETRE DERİNLİKTEN GELEN MAGMA
Bilim beşerlerine nazaran Etna’nın magması, yer yüzeyinin yaklaşık 80 kilometre altındaki üst manto ile levha tabanı ortasında sıkışmış halde bulunuyor.
Afrika levhasının Avrasya levhasının altına dalmasıyla bu magma, süngerden sıkılan su üzere çatlaklardan üst yanlışsız yükseliyor ve yüzeye ulaşıyor.
ETNA AZ BİR TİPE İLİŞKİN OLABİLİR
Bu bulgular, Etna’nın “petit-spot” olarak isimlendirilen ender bir yanardağ tipine ilişkin olabileceğini gösteriyor. Bu çeşit yanardağlar ekseriyetle küçük ve deniz altında bulunurken, Etna üzere dev bir yapıda görülmesi bilim dünyasında şaşkınlık yarattı.
Araştırmanın başyazarı Sebastien Pilet, “Bu süreçlerin daha evvel sadece küçük volkanik yapılarda gözlemlenmiş olması nedeniyle sonuçlar beklenmedik.” dedi.
ETNA’YI ANLAMAK NEDEN BU KADAR DEĞERLİ?
Etna’nın yakınında Catania ve Messina üzere yüz binlerce kişinin yaşadığı kentler bulunuyor.
Bu nedenle Etna’nın nasıl çalıştığını anlamak, sırf bilimsel açıdan değil, mümkün risklerin kıymetlendirilmesi açısından da büyük ehemmiyet taşıyor.
