Türkiye’de eylül ayındaki üretici ve market fiyatları arasındaki uçurum dikkat çekti. Gıda maddelerindeki dalgalanma, bazı ürünlerde üretici fiyatlarının çok altında satışlara yol açarken, raf fiyatlarında ciddi artışlar gözlendi.
TZOB raporuna göre, en büyük fark limonda ortaya çıktı; üreticide 7 TL civarında olan limon, market raflarında 51,34 TL’ye kadar ulaştı. Diğer ürünlerde de üretici ile tüketici fiyatı arasında katlar söz konusu oldu.
Limon fiyat farkıyla ilk sırada yer aldı; ardından kuru incir, havuç, elma ve maydanoz takip etti. Rakamlarla ifade edilirse: limon üreticide yaklaşık 7 TL iken markette 51,34 TL, kuru incir üreticide 130 TL iken markette 570,77 TL, havuç üreticide 11 TL iken markette 48,16 TL olarak bildirildi.
Market raflarında takip edilen 36 üründen 25’inde fiyat artışı, 11’inde ise düşüş yaşandı. En yüksek zam patlıcanda (%26) gerçekleşirken, en fazla düşüş limonda (%39,5) görüldü. Ayrıca kırmızı mercimek, sivri biber ve yeşil mercimek gibi ürünlerde de kayda değer artışlar raporda öne çıktı.
Üretici fiyatlarında 28 ürün izlenirken, 16’sında artış, 11’inde düşüş ve 1’inde değişimsizlik tespit edildi. En büyük düşüş kuru incirde (%48), en büyük artış ise kuru fasulyede (%62,5) gerçekleşti. Limonda, patateste ve kuru soğanda hasat ve arz koşullarının fiyatları etkilediği vurgulandı.
Raporda nedenler olarak hasat dönemleri, depolardaki stokların piyasaya sürülmesi ve TARİŞ ile TMO gibi kurumların alım politikaları gösterildi. Örneğin TARİŞ’in kuru incirde alım fiyatını açıklamamış olması fiyatların düşmesine zemin hazırladı; üreticiler TMO’dan müdahale bekliyor.
Girdi maliyetlerinde de yıl içinde ve aylık bazda önemli artışlar gözlendi. Gübre fiyatlarında aylık bazda DAP %9,9 ve ÜRE %6,7 artarken, yıllık bazda amonyum nitrat %69,2, amonyum sülfat %55,6 gibi yüksek oranlar görüldü. Mazot aylık %12,8, yıllık %70,7 artış gösterdi. Ayrıca yem ve tarım ilacı maliyetlerinde de kayda değer yükselişler raporda yer aldı.
Özetle, eylül verileri üretici ile tüketici arasındaki fiyat makasının sürdüğünü; arz-talep dengesi, hasat zamanlamaları ve girdi maliyetlerinin bu farkta belirleyici olduğunu ortaya koyuyor.
