BM Genel Sekreteri António Guterres, Suriye temaslarının ardından Kıbrıs’a geçerek adadaki taraflarla doğrudan görüşmelere başladı. Ziyaret, 16 yıl sonra Kıbrıs’ı ziyaret eden ilk BM Genel Sekreteri olması bakımından sembolik bir önem taşıyor ve diplomatik irtibatı yeniden güçlendirmeyi amaçlıyor.
Guterres’in programı kapsamında önce Kıbrıs Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis ve ardından Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile ikili görüşmeler planlandı. Ardından ara bölgede BM İyi Niyet Misyonu Ofisi’nde iki liderin katılımıyla üçlü bir zirve düzenlenecek.
Adadaki müzakere zeminini zorlaştıran temel sorun, tarafların çözüm vizyonlarının büyük ölçüde ayrışmış olması. Rum tarafı federasyondan yana ısrarcı iken, KKTC ve Ankara ise iki devletli bir düzeni savunuyor. Bu farklılık, Guterres’in daha geniş katılımlı bir konferans düzenleme hedefini karmaşık hale getiriyor.
BM, sonbaharda tarafların yanı sıra garantör ülkeler Türkiye, Yunanistan ve İngiltere’nin de yer alacağı 5+1 formatlı bir toplantı hedefliyor. Ancak masadaki taleplerin birbirine uyumlu hale getirilmesi, ön koşulların ve güven artırıcı mekanizmaların nasıl düzenleneceğine bağlı.
Ekim seçimlerinin ardından Cumhurbaşkanı olan Tufan Erhürman’ın daha ılımlı yaklaşımları, müzakerelerde yeni bir momentum yaratma ihtimalini gündeme getiriyor. Buna karşın Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın BM Özel Temsilcisi ile paylaştığı üzere, Türk tarafının temel hakları tanınmadan ilerleme olmayacağı vurgulanıyor. Erhürman ise süreci desteklediğini ve Ankara ile uyumlu hareket edeceğini belirtiyor.
Avrupa Birliği’nin rolü de sürecin diğer bir boyutunu oluşturuyor. Rum tarafı AB’nin daha aktif olmasını isterken, Ankara bu tür dış müdahalelere mesafeli yaklaşıyor ve garantörlerin dışındaki aktörlerin sürece katılımına kuşkuyla bakıyor.
BM ziyaretinin saha hedeflerinden biri, doğrudan temasları yeniden canlandırmak ve teknik işbirliği mekanizmalarını harekete geçirmek. Yeni geçiş kapılarının açılması, teknik komitelerin çalıştırılması ile enerji, çevre, gençlik ve kültür alanlarında ortak projeler hayata geçirilerek güven artırıcı önlemler uygulanması planlanıyor.
Geçmişteki Annan Planı (2004) ve İsviçre görüşmeleri (2017) dikkate alındığında, bu yeni inisiyatifin somut bir takvime bağlanması Guterres’in temaslarının sonucuna göre netleşecek. BM’nin amacı aynı zamanda Kıbrıs meselesinin uluslararası gündemde tutulduğunu göstermek ve taraflar arası doğrudan diyaloğu güçlendirmektir.
Özetle, Guterres’in ziyareti diplomatik bir canlandırma girişimi olarak değerlendiriliyor; amaç, taraflar arasında yeniden iletişim tesis etmek, teknik işbirliklerini başlatmak ve geniş katılımlı bir görüşme zemini oluşturmak.
