Son haftalarda Ortadoğu’da yaşanan gerilim, Hazar ve Kızıldeniz hattına kadar yayılarak bölgesel çatışmaları derinleştirdi. ABD’nin İran’a yönelik hava saldırı zincirinde iki haftalık kesintiye gidilse de deniz ablukası tam kapasiteyle uygulandığını açıklayan yetkililer, sahadaki belirsizliklerin sürdüğünü belirtti.
Tarafların üst düzey açıklamaları, saldırıların neden geçici olarak durduğuna ilişkin çeşitli endişe ve hesaplamaları ortaya koyuyor; tedarik ve mühimmat sorunları, müttefik desteğinin azalması ile küresel enerji arzına olası etkiler bunların başında geliyor.
İran Dışişleri Bakanlığı, 25 Temmuz sabahı Hazar Denizi’nde bir İran ticari gemisinin hedef alındığını duyurdu; açıklamada bir mürettebatın öldüğü ve bir kişinin yaralandığı bildirildi. Tahran bunu BM Şartı’nın ihlali ve açık bir saldırı olarak nitelendirirken, Ukrayna’yı sorumlu tuttu. Ukrayna ile diplomatik temaslar yoğunlaştı ve Tahran, olayı uluslararası camianın dikkatine sundu.
İran yönetimi, ulusal güvenlik kapsamında haklarını kullanmaktan çekinmeyeceğini belirtti ve çatışmalara müdahil olmadığını vurguladı. Aynı zamanda İranlı komutanlar, ABD güçlerine karşı sert misilleme mesajları vererek, hayatını kaybeden İranlılar karşısında karşılık verilmesinin kaçınılmaz olduğunu ifade etti.
İran Dışişleri yetkilileri, Hürmüz Boğazı’nda seyrüseferin yeniden düzenlenmesiyle ilgili mutabakatın açık maddeler içerdiğini, rota ve koridor belirleme yetkisinin Tahran’da olduğunu bildirdi. Bu çerçevede Tahran, bölgedeki mayınlanma ve güvenlik kaygılarına vurgu yaparak kendi tedbirlerini savundu.
Arakçi’nin ifadelerine göre, bölgesel güvenlik dış kaynaklardan satın alınamayacak; İran, komşularına düşmanca niyet beslemediğini ve kolektif mekanizmalarla çözüm çağrısını yineledi.
Husi güçlerinin Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz kıyısındaki petrol altyapısına yönelik füze ve insansız hava aracı saldırıları, bölgedeki gerilimin yeni odak noktası oldu. Cizan ve Yanya’daki hedeflere düzenlenen operasyonlarda Aramco tesisleri zarar gördü; bazı görüntüler ve ticari kaynaklar yangın ve hasar bildiriyor.
Yemen’de ayrıca Suudi destekli hükümet güçlerinin Husi mevzilerine karşı hava harekatı düzenlediği, tarafların cephe hatlarına takviye gönderdiği rapor edildi. Husiler, Suudi petrol tesislerini meşru hedef ilan etmeye devam ediyor ve deniz ablukasını sürdürüyor.
ABD yönetimi içinde saldırıların genişlemesi, mühimmat stoklarının azalması ve uluslararası ekonomik etkiler konusunda endişeler bulunduğu aktarıldı. Beyaz Saray’daki yüksek düzeyli görüşmelerde bu riskler gündeme gelirken, Pentagon operasyonların “askıda” olduğunu doğruladı.
Yetkililer, diplomasiyi önceliklendirme eğilimiyle birlikte, gerektiğinde güçlü bir iradeyi sahaya yansıtma mesajı verildiğini belirtiyor; bununla birlikte tırmanmanın önündeki mali ve stratejik engeller karar verme sürecine yansıyor.
Bölgedeki gerilimin yönü, diplomatik temasların yoğunluğuna, bölgesel aktörlerin tutumuna ve sahadaki fiili duruma bağlı olarak şekillenecek. Deniz yolları ve enerji altyapıları hedefli saldırılar nedeniyle küresel tedarik zincirleri risk altında kalmaya devam ediyor.
Öne çıkan hususlar:
Tarafların söylemleri ve sahadaki gelişmelerin etkileşimi, önümüzdeki dönemde gerilimin nasıl evrileceğine ilişkin belirleyici olacak; diplomasi kanalları ve bölgesel işbirlikleri sıcak noktaların kontrolünde kritik rol oynayacak.
