Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) çerçevesinde her yıl yapılan en yüksek düzeydeki iklim zirvesi, bu yıl Türkiye’nin ev sahipliğinde gerçekleştirilecek. COP31, 9–20 Kasım 2026 tarihleri arasında Antalya’da yapılacak. Türkiye, ilk kez bu büyük diplomatik etkinliğe ev sahipliği yapacak. Konferansın, “vaatlerden uygulamaya geçiş” temasıyla küresel iklim politikaları konusunda yeni bir yol haritası oluşturması bekleniyor. Bu yılki etkinlik, 31 yıllık tarihindeki önemli iklim sorunları ve karşılanamayan taahhütler açısından dönüm noktalarına tanıklık edecek.
COP terimi, uluslararası iklim krizine dair yapılan toplantıları temsil eder. İlk COP, 1995 yılında Almanya’nın başkenti Berlin’de dönemin Çevre Bakanı Angela Merkel’in başkanlığında, 117 taraf ve 53 gözlemci ülkenin katılımıyla yapılmıştır.
Zirvede, iklim değişikliğiyle ilgili küresel müzakerelerin güçlendirilmesi öncelikli konu olarak belirlenmiştir. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki farklı uygulamalar, ilerleyen süreçte tartışmaların temelini oluşturmuştur. Gelişmekte olan ülkeler, iklim krizinin sorumlularını gelişmiş ülkeler olarak işaret etmiştir. Bu durum, ülkeler arasında gerilime yol açmış ve çözüme ulaşmak uzun yıllar almıştır. Gelişmiş ülkelerin emisyon azaltımında ciddi bir değişim göstermemesi, bu süreçte sürekli tartışmalara neden olmuştur. İkinci COP toplantısı İsviçre’de düzenlenmiştir. İlgili toplantıda, ABD’nin “İklim değişikliğiyle mücadele için bağlayıcı emisyon azaltımının gerekliliğini” kabul etmesi önemli bir gelişme olmuştur.
Zirvelerde verilen taahhütlerin gönüllülük esasına bağlı olması, hedeflerin gerçekleştirilmesini zorlaştırmıştır. Japonya’nın Kyoto kentinde yapılan COP3 toplantısında, “yasal bağlayıcılık” gündeme gelmiştir. Kyoto Protokolü, gelişmiş ülkeleri emisyonları azaltmaları konusunda bağlayıcı yasal düzenlemelere tabi tutmuştur. Ancak bazı gelişmekte olan ülkeler sadece yıllık sera gazı envanter raporu sunmayı kabul etmiştir. ABD, başlangıçta çekinceyle yaklaşmasına rağmen COP4’te protokolü imzalamıştır, fakat anlaşmayı onaylamamıştır. COP5’te, uygulama esaslarının belirlenmesi gerektiği vurgulanmıştır.
ABD’nin çekilme kararı sonrası yapılan COP7, COP8 ve COP9’da Kyoto Protokolü’nün ayrıntıları ele alınmıştır. 2004 yılında Rusya’nın protokolü onaylaması, COP10’da gündemde yer almıştır. COP11’den COP14’e kadar geçen süreçte, emisyonları azaltmak adına tarafların uzlaşması hedeflenmiştir. COP15’te, Paris Anlaşması’nın ilk adımları atılmıştır. Kopenhag Mutabakatı ile 2020’ye kadar gelişmiş ülkeler tarafından 100 milyar dolar kaynak sağlanması taahhüt edilmiştir.
Önemli gelişmelerin yaşandığı COP17 ve COP18’de, Kyoto Protokolü’nün ikinci taahhüt dönemi tartışılmış ve Paris Anlaşması’nın ilk adımları atılmıştır. COP19’da, iklim krizi nedeniyle kayıpların ve zararların önemi gündeme alınmıştır. COP21’de, Paris Anlaşması kabul edilmiştir ve 4 Kasım 2016’da yürürlüğe girmiştir.
Paris Anlaşması’nın uygulanması amacıyla 2016’da düzenlenen COP22, önemli bir toplantı olarak dikkat çekmiştir. Ancak ABD Başkanlığına yeni seçilen Donald Trump, iklim politikalarına ilişkin olumsuz görüşlerini dile getirerek ülkesinin Paris Anlaşması’ndan çekileceğini açıklamıştır. COP24 toplantısında anlaşmanın son hali üzerinde çalışılmıştır. COP25’te, piyasa araçları ve uluslararası işbirliği tartışılmıştır.
Kovid-19 nedeniyle ertelenen COP26, metan emisyonlarının azaltılması konusunu gündeme taşımıştır. 2021’de göreve gelen ABD Başkanı Joe Biden, ülkesinin yeniden Paris Anlaşması’na dahil olduğunu duyurmuş ve metan emisyonlarını yüzde 30 azaltma taahhüdü vermiştir. COP27’de ise kayıplar ve zararlar ele alınmıştır.
COP28, Birleşik Arap Emirlikleri’nin Dubai kentinde düzenlendi. Protokol sonucu fosil yakıtların azaltılması konusunda çağrılar yapılmıştır. Konferans Başkanı Sultan Al-Jaber, yeni finansman kaynakları oluşturulacağını belirtmiştir. Oluşturulacak fonda toplam 700 milyon dolar sağlanması hedeflenmektedir.
Brezilya’nın Belem kentinde gerçekleştirilen COP30’da, fosil yakıtlardan çıkışa dair yol haritası beklenmesine rağmen nihai metinde bu konuya yer verilmemiştir. Amazon Ormanları’nın korunması gibi çevresel sorunlar ön plana çıkmıştır.
