Anadolu topraklarından çeşitli dönemlerde yasa dışı olarak yurt dışına çıkartılan tarihî eserler, uluslararası işbirliği sayesinde Türkiye’ye geri dönüyor. Amerika Birleşik Devletleri’nden iade edilen 100 kültür varlığı, Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un katılımıyla İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nde tanıtıldı. Eserlerin geçmişine dair bilimsel araştırmalar ve uzun bir takip süreci de paylaşıldı.
Bu program kapsamında, Burdur’daki Boubon Antik Kenti’nden kaçırılan bronz heykellerin hikâyesini anlatan “Kaçış Yok: Boubon” sergisi de açıldı. Törende Manhattan Bölge Savcı Yardımcısı Matthew Bogdanos da katıldı.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Türkiye’nin kültürel mirasını korumak ve yurt dışında yasa dışı yollarla bulunan eserleri geri almak amacıyla Manhattan Bölge Savcılığı ve Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi (HSI) ile yürütülen işbirliğinin başarılı sonuçlar doğurduğunu kaydetti. ABD’de bir müzayede evinin, Anadolu kökenli eserleri satışa çıkarmaya hazırlandığı tespit edilince harekete geçildi. Buna ilişkin bilimsel belge ve verilerin paylaşıldığını belirten Ersoy, satışın durdurulup eserlerin Türkiye’ye iade edildiğini bildirdi.
İade edilen 100 eserin önemli bir kısmı, Tokat’ın Erbaa ilçesinden gelen 40 parçadan oluşuyor. Bu eserler milattan önce 2300-2000 yıllarına tarihlendirilen Erken Tunç Çağı’na aittir. Yılların bilgilerini taşıyan bu eserler, kültürel ve teknolojik açıdan büyük bir öneme sahiptir.
Burdur’un Düver köyüne ait 44 pişmiş toprak mimari levha da Türkiye’ye iade edilmiştir. Bu eserler milattan önce 6. yüzyıla, yani Arkaik Dönem’e tarihlenmektedir. Tarihî yapıların çatı ve kaplama düzenlerinde kullanılan levhaların, bilimsel verilerle karşılaştırıldığını belirtmiştir. Ayrıca, daha önce ABD, Danimarka ve Virginia Güzel Sanatlar Müzesi’nden iade edilen eserlerin ardından, J. Paul Getty Müzesi’ndeki eserler de Türkiye’ye kazandırıldı. İade edilen parçaların İstanbul Arkeoloji Müzeleri’ndeki diğer örneklerle bir araya getirilmesi planlanmaktadır.
İade edilen eserler arasında Aphrodisias Antik Kenti kökenli bir portre de bulunmaktadır. Bakanlık uzmanları, arşiv ve koleksiyon kayıtlarını inceleyerek portrenin kökenini araştırdı. 1976 yılında düzenlenen bir olay yeri tutanağındaki ifadenin, iade sürecinde büyük bir kanıt olduğu belirtildi. Bu tutanakta yer alan ifade, Türkiye’nin tarihi eser üzerindeki haklarını savunmasına önemli katkıda bulunmuştur.
Tanıtım programında açılışı yapılan “Kaçış Yok: Boubon” sergisi, Burdur’daki Boubon Antik Kenti’nden kaçırılan bronz heykellerin izini sürmektedir. Bu heykeller, 1960’lı yıllarda yapılan kaçak kazılarda parçalanarak yurt dışına çıkarılmıştır. Eserlerin izini sürmek için başlatılan bilimsel araştırmalar önemli bir rol oynamıştır.
Heykellerin ayakları ve kaidelerini inceleyen teknik analizler yapılmıştır. Marcus Aurelius heykelinin ayak kalıbı ile kaidesinin uyumlu olduğu tespit edilmiştir. Bu değerlendirmeleri destekleyen bilimsel veriler, heykellerin kökenleri hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. Ayrıca, Boubon kökenli eserlerin Türkiye’ye kazandırıldığı açıklanmıştır ve 2023’te kazıların yeniden başladığı belirtilmiştir.
Manhattan Bölge Savcı Yardımcısı Matthew Bogdanos, kültürel miras kaçakçılığıyla mücadelenin uluslararası işbirliğini gerektirdiğine dikkat çekti. Irak ve Afganistan gibi çatışma bölgelerindeki tecrübelerinin, tarihi eserlerin yurt dışına çıkartılmasına neden olan etkinlikleri gözler önüne serdiğini ifade etti. Bugüne kadar New York’ta 6 bin 452 yağmalanmış antik eser kurtarılmış, bunlardan 276’sının Türkiye kökenli olduğu açıklanmıştır. Kültürel varlıkların korunması gerekliliğine dikkat çekerek, eserlerin yasal yollarla edinilmesinin önemini vurgulamıştır.
