Kanuni Sultan Süleyman Eğitim ve Araştırma Hastanesi İç Hastalıkları Klinik Sorumlusu Doç. Dr. Murat Akarsu, Türkiye’de yaklaşık 10 milyon kişinin diyabet hastalığı ile yaşadığını ve bu kişilerin 4,37 milyonunun hastalığının farkında olmadığını ifade etti. Akarsu, dünya genelinde ve Türkiye’de diyabetin giderek büyüyen bir halk sağlığı sorunu olduğunu belirtti.
2010 yılında yapılan TURDEP-II çalışmasında, Türkiye’de yetişkinlerde diyabet sıklığı yüzde 13,7 olarak belirlenmişti. Uluslararası Diyabet Federasyonu’nun 2025 verilerine göre, 20-79 yaş grubunda yaklaşık 10 milyon kişi diyabetle yaşıyor ve bu oran erişkin nüfusun yüzde 16-17’sine denk geliyor. Avrupa Birliği ülkelerinde ortalama diyabet sıklığı ise yüzde 9,8dir. Türkiye, uluslararası ölçekte yüksek diyabet yükü bulunan ülkeler arasında yer alıyor.
Akarsu, diyabetin yaygınlaşmasının toplumun yaşam tarzındaki değişikliklerle ilişkili olduğunu belirtti. Aktif ve hareketli yaşamın yerini masa başı çalışma, motorlu ulaşım, hızlı gıda tüketimi ve düşük fiziksel aktivite almıştır. Türkiye’nin geleneksel mutfağı, sebze, baklagil, yoğurt, tam tahıllar ve zeytinyağı gibi sağlıklı besinleri içeriyor. Ancak son yıllarda beyaz ekmek, rafine un ürünleri, pirinç pilavı, hamur işleri, şekerli içecekler ve paketli atıştırmalıkların tüketimindeki artış metabolik riskleri artırmaktadır.
Büyükşehirlerde uzun iş yolculukları, masa başı çalışma, düzensiz çalışma saatleri ve güvenli yürüyüş alanlarının yetersizliği fiziksel aktiviteyi zorlaştırıyor. Diyabet, yalnızca beslenme veya spor alışkanlıklarıyla açıklanamaz, ekonomik durum, eğitim düzeyi, çevre ve çalışma koşulları da hastalık üzerinde etkilidir.
“Diyabetle Mücadele Çocukluk Çağında Başlamalıdır”
Akarsu, diyabetin sadece yaşlılıkta görülen bir hastalık olmadığına dikkat çekti. Özellikle tip 2 diyabetin ergenlik ve gençlik dönemlerinde daha sık ortaya çıkmaya başladığını belirtti. Çocuklarda obezite riskinin artmasının, ekran süresinin çoğalması, fiziksel oyun alanlarının azalması ve sağlıksız gıda tüketimi ile ilişkili olduğunu söyledi. Genç yaşta oluşan tip 2 diyabette, hiperglisemi süresinin uzadığını belirten Akarsu, bunun, böbrek, göz, sinir ve kalp-damar komplikasyonları riskini artırdığını söyledi. Sağlıklı beslenme, hareketli yaşam ve kilo kontrolü alışkanlıklarının çocukluk çağında kazandırılması gerektiğini vurguladı.
Tip 2 diyabetin uzun yıllar belirti vermeden ilerleyebildiğini, bazı hastalarda ilk kez göz muayenesinde veya kan testlerinde tespit edileceğini belirten Akarsu, Türkiye’deki diyabetli yetişkinlerin yaklaşık yüzde 45,5’inin hastalığının farkında olmadığını açıkladı. Diyabetin belirtileri arasında çok su içme, sık idrara çıkma, ağız kuruluğu, açıklanamayan kilo kaybı ve halsizlik olduğunu ekledi. Özellikle 40 yaş ve üstündeki, fazla kilolu ve obez bireylerin diyabet için değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
“Kalp Krizi, İnme, Uzuv Kaybı Diyabetin Ciddi Sonuçları Arasında Yer Alıyor”
Diyabetin sadece yüksek kan şekeri ile sınırlı olmadığını, uzun süreli yüksek kan şekerinin vücuttaki birçok organı etkileyen sistemik bir hastalık olduğunu belirtti. Kontrolsüz diyabette, büyük ve küçük damarları etkileyen komplikasyonların gelişebileceği uyarısında bulundu. Hastalığın gözde görme kaybına, böbrek yetmezliğine, sinir sisteminde çeşitli sorunlara ve kalp krizine yol açabileceğini aktardı. Ayrıca diyabetik nöropati nedeniyle ayaklarda uyuşma ve yanma hissi görülebildiğini vurguladı. Bunun sonucunda hastalar, ayaklarındaki yaraları veya travmaları fark edemeyebilirler.
Şeker hastalığına bağlı gelişen sağlık sorunları, bireylerin çalışma hayatından uzaklaşmasına ve bağımsız yaşam becerilerini kaybetmesine neden olabilir. Akarsu, tedavide hedefin sadece kan şekeri düzeyini düşürmek değil, aynı zamanda kalp, böbrek, göz, sinir ve damar sağlığını uzun yıllar korumak olduğunu belirtti.
Yaşam Tarzı Değişikliği Diyabet Riskini Yüzde 58 Azaltabiliyor
Tip 2 diyabetin önlenmesinde sağlıklı beslenme, fiziksel aktivite ve kilo kontrolünün rolüne değinen Akarsu, yüksek risk taşıyan bireylerde yaşam tarzı değişiklikleri ile hastalık riskinin yaklaşık yüzde 58 oranında azaltılabileceğini açıkladı. Başlangıç kilo kaybıyla birlikte haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta fiziksel aktivite yapılmasının gerekliliğine vurgu yaptı. Ayrıca, tam tahıllı ürünler, sebze ve baklagil tüketiminin artırılmasını, şekerli içecekler ile işlenmiş gıdaların azaltılmasını önerdi.
Diyabet tedavisinde gelişmeler yaşandığını belirten Akarsu, yeni nesil ilaçların sadece kan şekeri kontrolünde değil, aynı zamanda kalp ve böbrek sağlığının korunmasına da yardımcı olduğunu ifade etti. Sürekli glikoz ölçüm sistemleri ve yapay pankreas teknolojileri, özellikle tip 1 diyabetli hastalar için kan şekeri takibini kolaylaştırmakta ve hipoglisemi riskini azaltmaktadır.
